Tìm kiếm
E-mail
Mật khẩu
Câu hỏi khảo sát
Bạn có thích tiếng Hàn Quốc không
Rất thích
Không thích
Bình thường

Nghiên cứu > Ngôn ngữ Hàn Quốc
BẢO TỒN DI SẢN Đan mành tre Công việc bắt đầu từ 5.700 lần trao đổi ánh mắt
29/09/2018 GMT+7

BẢO TỒN DI SẢN

Đan mành tre
Công việc bắt đầu từ 5.700 lần trao đổi ánh mắt

Nghề gia truyền của gia đình nghệ nhân Jo Dae-yong là tạo ra những tấm mành bằng tre, được truyền nối từ giữa thế kỷ 19 (cuối triều đại Joseon) đến đời thứ tư của dòng họ. Tấm mành vừa là vật dụng cần thiết hàng ngày trong những ngôi nhà truyền thống Hàn Quốc với chức năng che chắn ánh nhìn từ bên ngoài, điều chỉnh ánh sáng và phân chia không gian, vừa là tác phẩm nghệ thuật đẹp khắc họa những ước vọng của gia đình qua những hoa văn. Đối với ông, việc đan một tấm mành tre vốn phải di chuyển bàn tay hàng chục nghìn lần trong suốt một 100 ngày cho đến khi hoàn thành chẳng khác gì việc tu hành.

Ảnh. Trên khung dệt, một ống quấn nhỏ được gắn vào cuối mỗi sợi chỉ. Để đan thành một bức mành, những sợi tre đẹp đã chẻ mỏng đến 1 mm được đan dệt cùng với những sợi tơ. Các họa tiết trang trí trên bức mành được tạo ra bởi những thao tác đan chỉ phức tạp. Đối với những họa tiết tinh xảo thì cần hơn 500 ống quấn.

Nghệ nhân Jo Dae-yong nhớ lại hình ảnh cha mình với “đôi bàn tay đang chuyển động”. Cha ông là người đan lưới bằng tay không ở một ngôi làng bên bờ biển Tongyeong, một thành phố du lịch ven biển phía nam của Hàn Quốc. Dù gió bắc hay gió tây thổi, cá vẫn thường hay mắc vào lưới do chính tay cha ông đan thành. Vào giữa đông, với đôi bàn tay khéo léo, cha ông tìm đốn những cây tre cứng cáp trước gió biển. Ông tách thân tre thành những dải mỏng và đan chúng lại với nhau hàng nối hàng cho đến khi chiều dài tấm mành bằng chiều cao một người trưởng thành mới dừng tay. Chất liệu làm mành đa dạng, bao gồm tre, lau sậy, thân cây gai nhưng cha của ông chỉ làm mành tre.

*XEM TOÀN VĂN TẠI ĐÂY*


Quá trình thu thập tre
Jo Dae-yong đã tiếp nhận nghề làm mành của cha như là số mệnh của mình. Ông luôn luôn ở gần bên chiếc mành mà cha ông đan lúc rảnh rỗi. Tuy nhiên, đối với ông không có điểm khởi đầu hay kết thúc rõ rệt cho sự học nghề, cũng không có ý định sẽ làm được hay ý từ bỏ không thể làm được. Ông chỉ ngồi trước khung dệt và ngắm nhìn đôi bàn tay của cha một cách vô tư. Cứ như thế, ông bắt đầu dùng khung dệt đó như thể nó là của ông ngay từ thuở đầu. Nếu kiệt sức, ông đẩy khung dệt ra xa trên sàn nhà rồi nằm xuống, sau một hồi lại ngồi dậy, kéo khung dệt lại gần. Đó là thời gian thường nhật của ông.

*XEM TOÀN VĂN TẠI ĐÂY*


Ảnh. Gia đình nghệ nhân Jo Dae-yong đã làm mành tre suốt năm thế hệ, bắt đầu từ giữa thế kỷ 19. Con gái của ông, Jo Suk-mi, đang làm việc cùng cha bên khung dệt.

Ảnh. “Mành tre với hoa văn văn tự Song Hỷ và hoa văn mu rùa” của Jo Dae-yong, 2017, 180 x 132 cm. Bức mành có một chữ tượng hình được tạo thành bằng cách kết hợp hai Hán tự giống nhau mang ý nghĩa “hạnh phúc”, sau đó nó được trang trí bằng hoa văn mu rùa.

Đồ gia dụng, đồng thời là tác phẩm nghệ thuật
“Hễ làm việc ngoài rừng tre một tháng là lưng tôi lại đau. Bác sĩ nào cũng bảo là tôi không được ngồi quá lâu… nhưng để làm việc thì tôi phải ngồi cả đời rồi, nếu không được ngồi thì còn khổ hơn,” Jo tâm sự. Đốn tre chỉ là phần bắt đầu của công việc đan mành. Ngay sau khi đốn tre xuống, ông cắt tre sao cho vừa kích cỡ của tấm mành với chiều ngang khoảng 125–180 cm, chiều dọc là 180 cm, và trước khi tre bị thâm đen thì phải róc vỏ và ruột tre rồi trải thân cây ra phơi. Tre được phơi ngoài trời trong suốt một tháng, đón nắng, gió và sương cho đến khi khô hẳn đi. Từ màu xanh, tre chuyển sang màu ngà, sau đó được chẻ thành các sợi mỏng 1 mm. Hầu như ông phải làm tất cả những việc đó. Song, điều khó khăn nhất là công đoạn làm nhẵn sợi tre bằng cách xỏ chúng qua một lỗ nhỏ trên tấm thép cứng (hay còn gọi là gomusoe).

*XEM TOÀN VĂN TẠI ĐÂY*


Ảnh. Cần hơn 1.800 sợi tre để tạo nên một tấm mành. Để có nguyên liệu, nghệ nhân Jo phải tìm khắp các cành đồng tre ở thành phố Tongyeong mỗi năm từ tháng 12 đến tháng 1 năm sau. Ông dùng các loài tre được gọi là tre hải tàng gọi là haejangjuk, bởi nó mảnh khảnh, mềm dẻo và ít bị gãy ngang.

*XEM TOÀN VĂN TẠI ĐÂY*


Nguy cơ trước sự thay đổi của môi trường sống
“Tôi không thể tạo ra các bức mành giống nhau từ năm này qua năm khác. Tre và chỉ càng ngày càng mỏng hơn, nhưng dù mỏng thế nào đi nữa thì cũng có giới hạn của chúng,” Jo nói. “Điều khiến tôi nhận ra tấm mành đang làm khác với tấm mành trước đó chính là họa tiết. Trên những tấm mành cùng kích cỡ, tôi đã thử tạo ra các chữ theo nhiều cách… nhưng nếu nhiều chữ hơn và nhiều nét hơn thì tỷ lệ hoa văn lục giác bên trong các nét có thể không chính xác nữa. Việc này trông có vẻ dễ nhưng tôi phải đan thật tỉ mỉ làm sao cho vừa khớp từng chút từng chút một, như là lên thiết kế ấy. Dù đã đan mành 50 năm rồi nhưng tôi vẫn phải thận trọng.”


*XEM TOÀN VĂN TẠI ĐÂY*


Không hiểu sao hôm ấy trời mưa dầm dề cả ngày, trò chuyện lâu với tôi trong khi chiếc lưng đau liên tục hành hạ, cuối cùng Jo Dae-yong đành nằm sấp xuống sàn. Ở tư thế nằm như thế, ông ngước cổ lên trả lời những câu hỏi của tôi. Câu chuyện của ông pha lẫn chút tiếc nuối vì chỉ mới sáu bảy năm về trước, có cả xe đưa học sinh mẫu giáo đến đây, bọn trẻ đã trực tiếp ngắm và sờ các bức mành tre nhưng bây giờ thì không thấy nữa.
Rõ ràng là, nghề thủ công của gia đình hơn năm thế hệ gìn giữ đang đứng trước cơn cuồng phong khắc nghiệt mang tên thời đại.

Kang Shin-jae Cộng tác viên tự do.
Choi Jung-sun Ảnh.
Nguyễn Trung Hiệp Dịch.

*XEM TOÀN VĂN TẠI ĐÂY*


Nguồn: Tạp chí Koreana - Văn hóa Nghệ thuật Hàn Quốc, số Mùa2018 (vol 5, no.2) phiên bản tiếng Việt (click here)

*Vì lý do bản quyền nên chúng tôi chỉ trích giới thiệu một đoạn nhỏ trong bài viết. Bạn đọc vui lòng nhấp vào đường link trên để đọc toàn văn bài viết.

Khoa Hàn Quốc học - Faculty of Korean Studies - 한국학부
In bài này
Gửi thư hỏi đáp
Trở về 
*Ý kiến bạn đọc:
Các tin mới
Các tin khác
Nghiên cứu